สอบค้นคำและความหมายใน ภาษาสงขลา
เรียงตามเสียงอักษร     ก        ข      ค     -          จ          ฉ     ช     ญ
                                 ต  ด    ถ      ท     น         ป  บ     ผ     พ      ม
                                 ย        ร       ล     ว          ส  ซ     ห     อ      ฮ

หมายเหตุ  :  ในภาษาไทยถิ่นใต้ จะไม่มีเสียง ง  แต่จะใช้เสียง ฮ แทน

ภาษาไทยถิ่นใต้ (ภาษาใต้) :
กรณีศึกษาภาษาสงขลา ( หมวด -    ห   )

ห

หม    (ก.) 1. ห่ม ห่มผ้า (ความหมายตรงกันกับความหมายในภาษาไทยภาคกลาง)
               2.  ขย่ม , เขย่า,  ทำให้สั่นไหว
        " โหลกม่วง อยู่ปลายกิ่งเกี่ยวไม่ถึง หม เอาเลย ไอ้บาว "
        - ลูกมะม่วง อยู่ปลายกิ่ง เกี่ยวไม่ถึง เขย่ากิ่งเอาเลย ไอ้หนู
          

หวน  1.  (ก.)  ย้อนมาที่เดิม,  ย้อนกลับ  (ความหมายเหมือนกันกับภาษาไทย
               มาตรฐาน)
        2.  (ก.) กริยาที่อมน้ำกลั้วคอแล้วดื่มเพื่อลดอาการฝืดคอ ในภาษาไทยถิ่นใต้
             เรียกว่า "หวนน้ำ"  เช่น "เคี้ยวท่อม แล้วหวนน้ำตาม" - ความหมายคือ
             เคี้ยวใบกระท่อมแล้ว ดื่มน้ำตาม

หวยๆ   (ก.) สั่นไหว  (สิ่งมีชีวิตหรือไม่มีชีวิตก็ได้ )
           " ใบไม้หวยๆ "  -  ใบไม้สั่นไหว
           " เริ่นหวยๆ "     -  บ้านสั่นไหว   ( เริ่น = เรือน,  บ้าน )

หอน    1.  (ก.) หอน ( หมาหอน )   
           2.  (ว.) หอน  (มาจาก ห่อน ในภาษาเก่า) คำนี้ในภาษาสงขลามีความหมาย
                เช่นเดียวกับ คำว่า  เคย  มักใช้ในประโยคปฏิเสธ โดยจะมีคำว่า ไม่  นำ
                หน้าเสมอ  ตัวอย่างเช่น
                   " ไม่หอนไป "   -    ไม่เคยไป
                   " ไม่หอนรู้ "     -     ไม่เคยรู้
                   " ไม่หอนเห็น "  -    ไม่เคยเห็น
          คำว่า หอน ในความหมายที่ 2  นี้  เป็นคำที่บ่งบอกว่าผู้พูด คือ  คนสงขลา 
          หรือคนที่อยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงกับสงขลา 

หันเดี้ยน    (ก.)  หมุนติ้ว 

หัวเขากร็อกแกร็ก  (ว.)   เข่าไม่ค่อยแข็งแรง  ลุกเดินไม่ไหว หมดเรี่ยวหมดแรง
      (ที่บ้านวังพา ต.ทุ่งตำเสา อ.หาดใหญ่ มี นินเขาลูกหนึ่งชื่อว่าโคกกร็อกแกร็ก)

หัวครก (ออกเสียงเป็น  หัวคล็อก)  ยาร่วง   (น.)  มะม่วงหิมพานต์ 
          คนภูเก็ต พังงา จะเรียกมะม่วงหิมพานต์ ว่า   กาหยู ,  กาหยี
          คนนราธิวาส จะเรียกมะม่วงหิมพานต์ ว่า     ม่วงแตแหร

หัวโค่ (น.) โคตร, เหง้า, โคนของต้นไม้ที่อยู่ใต้ดิน, ต้นเดิมที่แตกกิ่งแขนง ออก
           เป็นหลายต้น
            " หัวโค่ไม้ไผ่ "   - ตุ้มของกอไผ่ ที่แตกหน่อออกมารอบทิศจนเป็นกอไผ่
            " หัวโค่ตายาย"   (น.) โคตรเหง้าบรรพบุรุษ ที่สืบเชื้อสายลงมาวงศ์
           ตระกูล,เผ่าพันธุ์

หัวจุก    1. (น.)  " นกกรงหัวจุก "   -  นกปรอดหัวโขน
            2. (น.)  " หัวจุกหยานัด "   -  จุก , ส่วนยอด ของผลสับปะรส
            3. (น.)  "ส้มหัวจุก "         -   ส้มพันธุ์หนึ่ง ของอำเภอจะนะ สงขลา  
            4. (น.)  " หัวจุกโนรา " - หนุ่มๆ นักแสดงมโนราห์ในสมัยก่อนที่ สาวแก่
            แม่หม้าย(แม่ยก)หลงไหล  คำนี้ ปัจจุบันมักจะใช้เป็น "บ้าหัวจุก"หมายถึง
            การที่คนแก่(ทั้งหญิงและชาย)ที่ชอบเด็กหนุ่มเด็กสาวทุ่มเงินปรนเปรอ โดย
            ที่ไม่ได้ผลอะไรตอบแทนเลย

หัวฉอก   (ว.)  ศีรษะเถิก

หัวชัว     (น.)  ไมโครโฟน

หัวเช้า    (ว.) เวลาเช้า - เวลาที่ตะวันเพิ่งขึ้นพ้นขอบฟ้า ( คำนี้มักใช้คู่กับคำว่า  หวัน
             เย็น - ตะวันใกล้จะตกดิน )

หัวนอ   (น)   ปลายของตง(ไม้เครื่องเรือนที่วางทับบนรอดสำหรับวางพื้น หรือฟาก)

หัวนอน  (ว.) ใต้  
             " ข้างหัวนอน,  ประหัวนอน"  -  ด้านทิศใต้, ทิศใต้
             คำว่า หัวนอน ในภาษาไทยถิ่นใต้ ที่ใช้ในความหมาย ทิศใต้ นี้ มีปรากฎ
            ในหลักศิลาจารึกที่  1  สมัยสุโขทัย ความว่า  
              “เบื้องหัวนอน  รอดคนธี  พระบาง  แพรก  สุพรรณภูมิ  ราชบุรี  เพชรบุรี
            ศรีธรรมราช ฝั่งทะเลสมุทรเป็นที่แล้ว”  ความหมายคือ ทิศใต้(ของสุโขทัย)
           รอดคนธี  พระบาง  แพรก สุพรรณภูมิ ราชบุรี    เพชรบุรี  ศรีธรรมราช ฝั่ง
           ทะเลสมุทรเป็นที่แล้ว
             (เปรียบเทียบความหมาย ของ " ตีน, ข้างตีน " ประกอบด้วย)

หัวนา   (น.)  คันนา

หัวรุ่ง   (ว.)  เวลาใกล้สวาง (ดวงอาทิตยยังไม่ขึ้น)

หัวหมู , หัวไถ  (น.) ส่วนของอุปกรณ์ ที่ใช้ในการพลิกหน้าดินของชาวนา  ซึ่งจะติด
          ใบมีด (ผาน)ไว้ตรงหน้าสุด   เมื่อถูกวัวหรือควายลาก หัวหมู ก็จะแทรกลงไป
          ในหน้าดิน( กินดิน) และพลิกหน้าดินกลบกอหญ้าไว้ใต้     ( กระบวนการนี้
          เรียกว่า การไถนา )

หาจก ,  หยาจก (ว.) เหมือนกับเป็นยาจก, ลักษณะการรับประทานอาหารที่มูมมาม
          ไม่สุภาพ

หาญ   (ว.) กล้า, ไม่กลัว    
         " เบอะเปรวอยู่ข้างทาง น้องไม่หาญไป " - ก็ป่าช้าอยู่ข้างทาง น้องไม่กล้าไป
         “ ใจไม่หาญ ” - ใจไม่กล้า

หายหูด ตูดบ็อง (ว.) หายไปแล้ว , ไปไกลแล้วจนมองไม่เห็น    คำนี้ มักใช้เป็นคำ
           ขยายความ เช่น
             " ลุงเท่ง แล่น หายหูดตูดบ็อง ไปนานแล้ว ตามกะไม่ทันหรอก " 
           ความหมายคือ  ลุงเท่ง วิ่งหนีหาย ไปตั้งนานแล้ว ตามก็ไม่ทันหรอก

หีด , แยด , แต็ด , เท่าตุ้งหีด , เท่าตุ้งแยด (ว.)  นิด , นิดเดียว, มีปริมาณหรือ
           ขนาดที่น้อยมาก

หีบ    1. (น.) หีบ  (หีบใส่ผ้า )   
         2. (ก.) หนีบ,  บีบ, ถูกขนาบสองข้างจนกระดิกตัวไม่ได้   เช่น
            " ตลาดผีหีบ "   คำนี้เป็นชื่อของตลาดที่มีป่าช้าขนาบอยู่ 2 ข้าง ที่นครศรี
         ธรรมราช
            " ควนหีบ " คำนี้เป็นชื่อช่องเขาที่มีควนขนาบอยู่ 2 ข้าง อยู่ระหว่างอำเภอ
         คลองหอยโข่ง กับบ้านบาโรย อำเภอสะเดา  จังหวัดสงขลา

หึงสา  (ก.)  อิจฉา, ไม่อยากให้คนอื่นดีกว่าตัวเอง
          คำนี้ ความหมายตามตัวหนังสือ คือ  เบียดเบียน, คิดทำให้ผู้อื่นเกิดทุกข์ แต่
          ในภาษาถิ่นใต้มักใช้ในความหมาย อิจฉา  ริษยา   (ไม่อยากให้คนอื่นดีกว่า
          ตัวเอง)

เห็ง     (ก.)   ทับ, กดอยู่ข้างบน
                  " ตาล่อเหมือนหมาครก เห็ง "  - ตาถลนเหมือนหมาที่โดนครกทับ 
          กรุณาเปรียบเทียบกับคำว่า กดขี่ข่มเหง หรือ ข่มเหงรังแกในภาษากรุงเทพฯ

เห็นดู   (ก.)   เอ็นดู สงสาร

เหอ  (ว.)  ใช้ต่อท้ายคำอื่นให้สละสลวย เปรียบได้กับคำ  " จ๋า, เอย " 
            " พี่หลวงเหอ "  -  พี่หลวงจ๋า
            " ฝนตกเหอ "    - ฝนตกเอย  (ใช้ในเพลงร้องเรือ หรือในบทกลอนโนรา-
            หนังตลุง )  

เหิด       (ก.)  แหงน    ( มองไป ในที่สูง)  
              " เหิด แล ยอดพระธาตุ "  -  แหงน มองยอดพระบรมธาตุ
              "  หมาเหิดแลเครื่องบิน "  -  หมาแหงน มองเครื่องบิน

แห    1.  (น.)อุปกรณ์ประมง ใช้จับปลา
        2.  (ก.) กลัว,  ไม่เชื่อง,  ไม่คุ้นคน  (คำนี้จะใช้กับสัตว์เลี้ยงเช่น  วัว  ควาย 
        สุนัข..  เช่น
             "ลูกฮัวตัวนี้แหจัง  ใครเข้าแค่ไม่ได้"  ความหมายคือ  ลูกวัวตัวนี้ไม่เชื่อง
        (ไม่คุ้นคน) ใครเข้าใกล้ไม่ได้เลย
        3.  (น.) แมลงมีพิษชนิดหนึ่ง มีลักษณะคล้าย"ตัวต่อขนาดเล็ก" สีน้ำตาล-แดง
        มีพิษน้อยกว่า ตัวต่อ รังของ"แห"คล้ายรังของตัวต่อ แต่มีขนาดเล็ก "แห"จะ
        ออกหากินเวลากลางคืนแต่ตัวต่อ จะออกหากินเวลากลางวัน

โหนอน,  เหานอน  (ก.)  ง่วงนอน

โหะ       (ว.)  ผุพัง  ชำรุดทรุดโทรม
           " หนำในสวนยาง โหะ หมดแล้ว หลังคา กะรั่ว อิ นอนผรื่อเล่า "
             ขนำในสวนยาง พังหมดแล้ว หลังคาก็รั่ว แล้วจะนอนได้อย่างไร

หมายเหตุ
 

-    ก.      =    กริยา        ว.    =     วิเศษณ์ (คุณศัพท์หรือกริยาวิเศษณ์)

     น.      =    นาม          ส.    =     สรรพนาม

     สัน.    =    สันธาน      บ.    =     บุรพบท       อ.    =     อุทาน

-    เวบขนำริมทุ่งปลักเหม็ด ขออนุญาตยึดภาษาสงขลาสำเนียงคลองหอยโข่ง
เป็นต้นแบบ โดยจะใช้สำเนียงสงขลาในถิ่นอื่น รวมทั้งสำเนียงภาษาไทยถิ่นใต้ใน
จังหวัดอื่นๆมาเปรียบเทียบ เพิ่มเติมเพื่อให้ชัดเจนยิ่งขึ้น  เพื่อโปรดทราบ
 

     กลับไปหน้าแรก                                            หน้าถัดไป