สอบค้นคำและความหมายใน ภาษาสงขลา
เรียงตามเสียงอักษร     ก        ข      ค     -          จ          ฉ     ช     ญ
                                 ต  ด    ถ      ท     น         ป  บ     ผ     พ      ม
                                 ย        ร       ล     ว          ส  ซ     ห     อ      ฮ

หมายเหตุ  :  ในภาษาไทยถิ่นใต้ จะไม่มีเสียง ง  แต่จะใช้เสียง ฮ แทน

ภาษาไทยถิ่นใต้ (ภาษาใต้) :
กรณีศึกษาภาษาสงขลา ( หมวด -  ก   )

ก

กง    (น.) คางคกพันธุ์ใหญ่ มักอยู่ตามริมป่า ริมเขา ( ตุ่มที่หนังของกงมีพิษ คนปักษ์ใต้สมัยก่อน
        จะใช้หนัง กง ตากแห้ง เป็นส่วนผสมในยาสั่ง)

กรวม   (ว.)  คร่อม     เช่น  นั่งกรวม  (นั่งคร่อม)
           " สาวๆ นุ่งกระโปรง เวลาซ้อนท้ายรถเครื่องอย่านั่งกรวม มันน่าเกลียด แต่ถ้าให้ดีนุ่งกาง
             เกงแล้วนั่งกรวมไปเลย ปลอดภัยดี "

กราด   (ว.)  เล็ก แคระแกร็น (มักใช้กับต้นไม้)

กริบตา (ก.) กระพริบตา ( เปรียบเทียบกับภาษามลายูจะใช้คำว่า kalip ในความหมายเดียวกัน )

กรี     (น.) อุปกรณ์ที่ใช้ในการดายหญ้า เป็นมีดงอ มีด้ามสั้น สันและคมมีดหักมุมได้ฉากกับด้าม
          เวลาดายหญ้า  จะต้องนั่งย่องๆ แล้วใช้  กรี  ดึงต้นหญ้า กอหญ้า เข้าหาตัว

กวายหลาย  (ว.)  ลักษณะอาการของคนที่พยายามไขว่คว้าหาสิ่งยึดเหนี่ยวเพื่อช่วยเหลือตัวเอง
         ให้พ้นภัย  ตัวอย่างเช่น   " แรกวา เห็นเณรไข เมาเหล้าเดินพลัดลงในคู นอนกวายหลาย ๆ
         โหย๋ในป่าบอน ไม่มีใครช่วยเณรไข เลย" 

ก็องซี่  ( กงสี)   (น.) (มาจากภาษาจีน )  อาคารที่พักของคนงานสวนยางเป็นอาคารชั้นเดียวติด
         ดิน และมีคนงานพักรวมกันหลายคน หรืออาจจะหลายครอบครัวก็ได้

กองลุย,   กองเอ   (ว.)  มากมายก่ายกอง, มีมากเหลือเกิน (ในภาษาสงขลามักจะใช้คำว่า กอง
         ลุย  มากกว่าแต่ถ้าใชัคำว่า กองเอ ก็เป็นที่เข้าใจ)

กะเบอะ,  (เบอะ)   (ส.)  อันที่จริง, ในความจริง,  ก็เพราะว่า
          ตัวอย่างเช่น  " กะเบอะ มึงเสือกเอง",    " เสือกเอง เบอะ "
          ความหมายคือ   ก็มึงเสือกหาเรื่องเอง ,  ก็เพราะมึงเสือกเอง
          (คำว่า "เบอะ" "กะเบอะ" จะวางไว้หน้าหรือหลังคำ ที่ต้องการเน้น ก็ได้ )

กัน  1. (ว.) ด้วย      " ไปกัน "  จะหมายถึง ไปด้วย
         2. (ก.)  กัน  กีดกัน  กันผม (ความหมายเดียวกันกับภาษากรุงเทพ)
         3. (น.)  กัน  ลักษณะของป่าไม้ เรียกว่า ป่ากัน เป็นป่าละเมาะเกิดจากการทำไร่แบบเลื่อน
             ลอย แล้วปล่อยทิ้งไว้ จนมีต้นไม้ขึ้นเป็นหย่อมๆ

ก้าไหว  (น.) ชื่อการเล่นกีฬาชนิดหนึ่งของเด็กๆในชนบท เขตคลองหอยโข่ง สงขลา ที่ใช้ลูกบอล
            ยาง( ขนาดลูกเทนนิส) ทำด้วยลูกโป่ง  พันด้วยยางพารา  วิธีเล่นจะแบ่งผู้เล่นออกเป็น 2
            ทีม ใช้ลูกบอลขว้างไปมา  การขว้างจะมีท่าทางและวีธีขว้างแบบต่างๆ  ลูกบอลที่ใช้ขว้าง
            เรียกว่า ลูกกาไหว         (กีฬาของเด็กชนิดนี้ ชาวสวนยางจะไม่ค่อยชอบ เนื่องจากเด็กๆ
            มักจะเข้าไปขโมยลอกหน้ายางในสวนยางพารา มาพันลูกบอล )

กางหลาง (ว.) เกเร  ทำอะไรที่ค่อนข้างขวางหูขวางตา ( ความหมายใกล้เคียงกับคำว่า กวนตีน )

กาศครู(ก.)  อัญเชิญวิญญาณ ของครูหมอตายาย  (ครูบาอาจารย์และบรรพบุรุษ) มาประจำ
           ณ โรงพิธี เช่น โรงหนังตลุง โนรา ฯลฯ เพื่อเป็นศิริมงคล ก่อนจะทำการเล่น (คำนี้กร่อน
           มาจากคำว่า  ประกาศครู )

กาหลอ (น.) ชื่อของการแสดงดนตรีที่ใช้ประโคมในงานศพตามประเพณีปักษ์ใต้  เชื่อกันว่าคำว่า
           กาหลอ มาจาก พระกาฬ  หมายถึง พระอิศวร เทพแห่งความตายซึ่งชาวไทยปักษ์ใต้เรียก
           ว่า  พระกาหลา คู่กับ พระกาหลี  (เจ้าแม่กาลี พระชายาของพระอิศวร) และคำว่า กาหลา
           ตามสำเนียงมลายูท้องถิ่น จะออกเสียงเป็น กาหลอ เครื่องดนตรีที่เล่น ก็เป็นเครื่องดนตรี
           ตามแบบมลายูโบราณ   จึงเชื่อกันว่า  ไทยปักษ์ใต้น่าจะรับการแสดงกาหลอ  มาจากชวา
           มลายู ในสมัยศรีวิชัย (ก่อนยุคศาสนาอิสลาม)    ข้อมูลเพิ่มเติม

กาหลา (น.) ชื่อของพันธุ์ไม้ตระกูลข่า พืชท้องถิ่นชนิดหนึ่งของปักษ์ใต้
           
          ชื่อของพืชพันธุ์นี้ พ้องเสียงกับคำ พระกาหลา - พระกาฬ  ( พระอิศวรเทพแห่งความตาย
          ในอดีตจึงไม่นิยมนำมาปลูกในบ้าน  และไม่นิยมนำดอกกาหลาไปบูชาพระ
          ( ปัจจุบันคนปักษ์ใต้น้อยคนที่จะรู้ความหมายของคำ กาหลาในอดีต ประกอบกับ กาหลา
          ได้ชื่อใหม่เป็น   ดาหลา จึงนิยมนำมาปลูกกันทั่วไป  โดยเริ่มจากปลูกเป็น  ผักเหนาะ ใช้
          ทานคู่กับขนมจีนหรือข้าวยำ     ต่อมา ก็ปลูกเป็นไม้ตัดดอกขาย ถือเป็นไม้ตัดดอกที่ทน
          ทานอยู่ได้หลายวัน  มีราคาดี )

กุนหยี,   กุดหยี   (น.)  บานไม่รู้โรย(ดอกไม้)

กุบ      (น.) กล่องหรือภาชนะเล็ก ๆ ที่มีฝาปิด ใช้ใส่ของ  เช่น   "กุบใส่ใบจากยาเส้น"

กุบกับ  (ว.)   รีบด่วน    " ทำอะไรกุบกับ " -  ทำอะไรที่รีบด่วน

กุหลิบ  กุหลิบ  (ว.) ลักษณะการกระพริบตา มองผู้อื่นโดยสายตาที่ใสซื่อ ( มักเกิดขึ้นหลังจาก
        ที่ถูกตำหนิ )

เก้ง   (ว.)   ทำอะไรไม่เสร็จ 
       " ชามเก้ง "  - ชามที่ทิ้งไว้ไม่ล้าง    
       " เด็กขี้เก้ง " -  เด็กที่ถ่ายอุจาระแล้วไม่ล้างก้น
       คำว่า "เก้ง" ในภาษาไทยถิ่นใต้ คำนี้ ใกล้เคียงกับคำว่า  "ไม้แก้ง" (ไม้ที่ใช้เช็ดก้น แล้วทิ้ง )
       ในภาษาของชาวเพชรบุรี เขตภาคกลางตอนล่าง

เกลือน-อก  (ก.) คลื่นใส้สะอิดสะเอียน,  รู้สึกรับไม่ได้ ต่อคำพูดหรือการกระทำ
        (ในบางท้องถิ่น คำนี้จะออกเสียงเป็น กวนอก )

เกียงฉอด  (น.) ตะเกียงอะเซติลีน อุปกรณ์ให้แสงสว่างของชาวสวนยาง  ซึ่งจะผูกตะเกียงให้ติด
        กับหมวก หรือ กาบหมากทำเป็นหมวก สวมไว้ที่ศีรษะขณะกรีดยาง (โล๊ะยาง)  แสงไฟของ
        " เกียงฉอด" จะส่องให้เห็น "หน้ายาง" ได้ชัดเจน กรีดยางได้สะดวก

เกียน   (น.) เกวียน

เกี๊ยะ  (น.)  ปลวก โดยเฉพาะปลวกทหารที่มีหัวโตทำหน้าที่ป้องกันศัตรู  ( ภาษาสงขลา - คลอง
         หอยโข่ง )
         " ถ้าจะขุด เหมา ทำเหยื่อตกปลา กะอย่ากลัวเกี๊ยะขบ "  -  ถ้าจะขุดแมงเม่าทำเหยื่อตก
           ปลา  ก็อย่ากลัวปลวกกัด
         ( เปรียบเทียบกับภาษามลายู จะใช้คำว่า kiak-kiak  ในความหมายเดียวกัน )

แกร็ด ,  แก็ด (ก.) กัดแทะ, กิริยาที่ใช้ฟันกัดแทะให้กร่อนทีละน้อย  เช่น แมลงสาบกัดผ้าจะใช้
         ว่า  แมงสาบแก็ดผ้า ( แกร็ดผ้า )

แกร็ดฟ้า (ว.)   ลักษณะของผมที่เว้าแหว่งไม่เรียบ ไม่สวย เป็นคลื่นเหมือนเกร็ดฟ้า( ก้อนเมฆ
         ระดับสูง)ปกติมักเป็นทรงผมของเด็กเล็กที่นั่งไม่นิ่ง  ทรงผมที่ได้จึงเรียกว่า ทรงแกร็ดฟ้า

 
แกะ   (น.) ชื่อของอุปกรณ์ที่ใช้เก็บข้าวในชุมชนปักษ์ใต้   มีลักษณะเป็นใบมีดเล็กๆติดกับแผ่นไม้
         บางๆ ใช้เก็บข้าว(ตัดรวงข้าว)ที่ละรวง  และนำไปมัดเป็น เลียงข้าว  เลียงข้าวที่ได้จะนำไป
         กองซ้อนกันใน ห้องข้าว ( ยุ้งข้าว)  เก็บไว้ได้เป็นปี ก่อนเก็บในห้องข้าว  เลียงข้าวจะต้อง
         แห้งสนิท ไม่มีความชื้น

         กล่าวกันว่า แกะ  คือ  อารยธรรมร่วมในพื้นที่อาณาจักรศรีวิชัยในอดีต ที่ยังหลงเหลืออยู่ใน
         ปัจจุบัน( จะเห็นได้จากการที่ ชาวนาปักษ์ใต้ของไทย ชาวนามาเลเซีย สุมาตรา รวมทั้ง ชวา
         จะใช้ แกะ เก็บข้าว มีการมัดรวงข้าวเป็น เลียง ตลอดทั้งกรรมวิธีการเก็บใน  ห้องข้าว และ
         การนวดข้าวที่เหมือนกัน   จะผิดกัน ก็เพียงภาษาที่ใช้สื่อสารกันเท่านั้น)

โก้    (ก.)    กู่  ตะโกน 
         " อย่าโก้ให้ดัง มันหนวกหู "   -  อย่าตะโกนให้ดัง  มันหนวกหู

โกง   1. (ก.)  ฉ้อโกง  ( เหมือนกับความหมายในภาษากรุงเทพ )  2.  (ว.) ลักษณะอาการกริยา
         ที่หยิ่งยโส ถือตัว ไม่คบผู้อื่น 
         เช่น  " ไอ้บ่าวนี้โกงจัง พอไปเรียนบางกอกหลบ มาบ้าน ไม่แหลง กับใครเลยนะ "

กำชำ ,  กำซำ  (น.)  ต้นมะหวด

-    ก.      =    กริยา        ว.    =     วิเศษณ์ (คุณศัพท์หรือกริยาวิเศษณ์)

     น.      =    นาม          ส.    =     สรรพนาม

     สัน.    =    สันธาน      บ.    =     บุรพบท       อ.    =     อุทาน