สอบค้นคำและความหมายใน ภาษาสงขลา
เรียงตามเสียงอักษร     ก        ข      ค     -          จ          ฉ     ช     ญ
                                 ต  ด    ถ      ท     น         ป  บ     ผ     พ      ม
                                 ย        ร       ล     ว          ส  ซ     ห     อ      ฮ

หมายเหตุ  :  ในภาษาไทยถิ่นใต้ จะไม่มีเสียง ง  แต่จะใช้เสียง ฮ แทน

ภาษาไทยถิ่นใต้ (ภาษาใต้) :
กรณีศึกษาภาษาสงขลา ( หมวด -   ร  )

ร

รก อก (สำเนียงใต้ออกเสียงเป็น " หรก อ็อก " ) (ก.)  รำคาญใจ,  หนักใจ, กลุ้มใจ,
            รับไม่ได้
            " รก อก จริง แลอีสาวนั้นแต่งตัว อ้อร้อ อิตาย "
         รำคาญใจจริง  ดูอีสาวคนนั้นแต่งตัว แรดจะตาย

รก แร็ก   (ออกเสียงเป็น" ร็อกแร็ก ") (ว.)ลักษณะที่ฝนที่ตกๆ หยุดๆตกประปราย
            "ฝนตก รกแร็ก"    ( บางครั้งจะใช้ว่า  "ฝนตก สกเส็ก" ก็ได้ )

รดท่อน (ออกเสียงเป็น "หร๊อด ถ่อน")(ก.) อาบน้ำ เฉพาะส่วนบนของลำตัวตั้งแต่เอว
         ขึ้นมา ( ก้มตัวให้ลำตัวขนานกับพื้น แล้วใช้น้ำรดตัวโดยไม่ให้ส่วนล่างเปียกมัก
         ใช้ในกรณีเดินทาง เมื่อไปพบบ่อน้ำจะอาบน้ำแต่ไม่มีผ้าเปลี่ยน คนรุ่นก่อนก็มัก
         จะใช้วิธี รดท่อน ถือเป็นการอาบน้ำแบบลวกๆเพื่อ คลายร้อน แล้วเดินทางต่อ )

รถ รุน    (ออกเสียงเป็น " หร๊อด รุน " ) (น.) รถเข็น

รบ  (ออกเสียงเป็น " หรบ " )(ก.)   ต่อสู้กับฝ่ายตรงข้าม, ทะเลาะวิวาท (ตบตีกัน
        ธรรมดา)  รบ (ที่ต้องฆ่าฟันกัน)
        ความหมายคำนี้ในภาษาไทยถิ่นใต้ แม้เพียง การทะเลาะกันแค่เพียงคน 2 คน ก็
        สามารถคำว่า รบกัน ได้ซึ่งต่างจากความหมายของคำว่า รบ ในภาษาไทยมาตร
        ฐานซึ่งหมายการที่ต้องเข่นฆ่ากัน ในลักษณะที่เป็นกองทัพ

        ดังนี้ ประโยคที่ผู้เฒ่าผู้แก่ถิ่นใต้ พูดว่า  " อีสาว ไอ้บ่าว อย่ารบกัน "
        ก็จะมีความหมายเพียง อย่าทะเลาะกัน (ไม่ได้หมายถึงการเปิดศึกสงครามแต่
        อย่างใด )

รวน,  ยีรวน, (น.) ผึ้งขนาดเล็ก มักอาศัยทำรัง ตามบ้านเรือน (เป็นผึ้งที่ไม่ดุ อยู่ร่วม
         กับคนได้)   ชาวสงขลา(คลองหอยโข่ง) เรียกว่า ผึ้งรวน    ชาวสตูล เรียกว่า
         ผึ้งยีรวน
         ผึ้ง ในถิ่นใต้  มีหลายชนิด  เช่น
              ผึ้งหลวง (ผึ้งยวน) - ผึ้งขนาดใหญ่ที่ทำรังอยู่รวมกัน (บนต้นไม้ต้นเดียว มีรัง
                                        ผึ้งหลายรัง)
              ผึ้งหลวงป่าไส (ผึ้งราด)  -  ผึ้งขนาดใหญ่ที่ทำรังบนต้นไม้ในป่าไส  ต้นไม้
                                        หนึ่งต้นจะมีรังผึ้ง เพียงรังเดียว
              ผึ้งหนอกวัว
              ผึ้งรวน,  หรือ  ผึ้งยีรวน
              ผึ้งมิ้ม, ผึ้งแมงวัน  -  ผึ้งขนาดเล็กมักทำรังตามชายป่า รวงรังมีชั้นเดียว
                                         ขนาดฝ่ามือกาง เป็นผึ้งที่ไม่ดุและต่อยไม่เจ็บปวด
                                         เหมือนผึ้งชนิดอื่นๆ
              ผึ้งอุง   -    แมลงจำพวกผึ้ง  ตัวเล็กๆ ไม่มีเหล็กไน ทำรังในโพรงไม้

รอก  (ออกเสียงเป็น " หรอก" ) 1. (น.) รอก ลูกรอก เครื่องทุ่นแรง    
         2. (น.) กระรอก  (สัตว์กัดแทะตัวเล็กๆชนิดหนึ่ง)    3. (น.)   เกราะ, กระดิ่งที่
         แขวนคอวัวฯ  ภาษาไทยถิ่นใต้เรียกว่า  รอก วัว( ออกเสียงเป็น หรอก ฮัว) มัก
         ทำด้วยไม้เป็นกล่อง เจาะให้เป็นโพรงในช่องที่เจาะ จะแขวนไม้เนื้อแข็ง หรือ
         แท่งเหล็กเล็กๆไว้  เวลาวัวเดินหรือก้มกินหญ้าจะมีเสียงดัง ป๋องแป๋งๆ เสียงของ
        "รอกวัว"  แต่ละอันมีเสียงต่างกัน  เด็กเฝ้าวัวจะรู้ว่าวัวของตัวเองอยู่ที่ไหนในป่า
         ริมทุ่งก็ด้วยการฟังเสียงของ " รอกวัว "

รักษา  (ก.) คำนี้ในภาษาใต้ดั่งเดิม จะใช้ในความหมาย การบำรุงเลี้ยงดูให้ปราศจาก
         โรค ทั้งที่เป็นโรคแล้ว รักษาให้หาย และ ทั้งที่ยังไม่ได้เป็นโรค ก็ได้ 

           ดังนั้น  หากมีผู้เฒ่าผู้แก่ถามว่า " ลูกบ่าว ปีนี้ รักษา หมูกี่ตัว " ก็จะหมายความ
          ว่าไอ้หนุ่ม ปีนี้เอ็งเลี้ยงหมูกี่ตัว  (ในที่นี้ คำว่า รักษา จะหมายถึง เลี้ยง  ไม่ใช่
          รักษาโรค 

รังหญาว (คำว่า หยาว ออกเสียงนาสิก )    (ก.)  รำคาญ  หงุดหงิด

รัดดวง  (น.)  ริดสีดวง  
          " ถูกรัดดวง "  เป็นสำนวน หมายถึง  ถูกรสนิยม  หรือ ชอบเหมือนกัน

ราตับ   (ก.) เกียจคร้าน ( คำนี้มีความหมายตรงข้ามกับ ราเยน หรือ ขยัน และถือเป็น
           คำหยาบที่ใช้ในการ ดุด่า เท่านั้น )

ราพา    (น.) กิ่งไม้ ใบไม้ที่น้ำพัดพามาติดอยู่ตามริมน้ำลำคลอง

ราโพ   (น.)พันธุ์พืชตระกูลหญ้าสูงท่วมหัว ขึ้นอยู่ตามริมน้ำลำคลองมักจะมีกิ่งไม้
           ใบไม้ที่น้ำพัดพา มาติดทับถม ( ราพา )

ร้าย  (ออกเสียงเป็น " หร่าย ") 1. (ว.) ร้าย ไม่ดี เลว (ความหมายเหมือนใน
            ภาษากรุงเทพ) 
             2.  ซุกซน      " สาวนุ้ย อยู่นิ่งๆ อย่าร้าย "  -  สาวน้อย อยู่นิ่งๆ อย่าซน
             3.  (ว.) เก่า, ฉีกขาด                "ผ้าร้าย"   -   ผ้าขี้ริ้ว ,ผ้าเช็ดเท้า

ราเยน, ยาเยน   (ก.)  ขยัน, พากเพียร, มีความอุตสาหะ ( มาจากคำว่า rajin ใน
            ภาษามลายู )

ราร่า  (ออกเสียงเป็น " รา หร่า " ) (ว.) รุ่มร่ามรุงรัง,  รุ่มร่ามรุงรัง,กิริยาอาการที่ขัดหู
         ขัดตาคนข้างเคียง

ราสา  (ว.)  มากมาย, เหลือเฟือ

รึงรัง   (ว.)  รุงรัง, ไม่เป็นระเบียบ

รุน    (ก.)    เข็น,  ไส,  ดันไปข้างหน้า   "รถรุน" - รถเข็น

เริก    (ว.) เผยอ   หรือ ยกตัวสูง (กว่าที่ควรจะเป็น) 
          “หัวไม้ดาน มันเริกโหย่   เดินแลๆ ฮีด เดี๋ยวอิ ดุด เอา”  - หัวไม้กระดาน มันไม่
         เสมอ เดินดีๆหน่อย เดี๋ยวจะสะดุด เอา

เรียด  (ออกเสียงเป็น " เหรียด " ) 1. (ว.) ลักษณะการวางสิ่งของที่ชิดกันไม่มีช่องว่าง
          " ก่อนตอกตาปู ต้องวางไม้ดานให้เรียด "  -  ก่อนจะตีตาปู จะต้องวางไม้
         กระดานให้ชิด           2. (ว.) ตระหนี่         "ขี้เรียด"   -  ขี้เหนียว

เริ่น      (น.)  เรือน(ที่อยู่อาศัย)   
            "หลบเริ่น"   -  กลับเรือน
            "ออกเริ่น"     สำนวนใต้ใช้ในความหมาย   -  แต่งงานแล้ว,  ออกเรือนแล้ว

         "เริ่น" หมายถึง อาคารหรือโรงเรือน เฉพาะหลังหนึ่งหลังใด    แต่ "บ้าน"  จะ
         หมายถึง  เรือนหลายหลังคาเรือนที่อยู่เป็นกลุ่ม    ดังนั้น ในภาษาถิ่นใต้ดั่งเดิม
         จะไม่มีคำว่า หมู่บ้าน เพราะคำว่า บ้าน มีความหมายเป็นพหูพจน์อยู่แล้ว
          
           กรุณาเปรียบเทียบการใช้คำว่า  เริ่น  และ บ้าน ได้ ดังนี้

    "หลบเริ่น"- กลับเรือน( คำนี้จะใช้ในกรณีที่ยังอยู่ในหมู่บ้านให้กลับไปเรือนได้แล้ว)
    "หลบบ้าน" - กลับบ้าน(ใช้ในกรณีที่ อยู่นอกหมู่บ้าน เช่น กลางทุ่ง อยู่ในเมือง หรือ
                    อยู่ห่างไกลจากหมู่บ้าน- อยู่ต่างบ้านต่างเมือง)
     "อีสาวนุ้ยไปเรียนหนังสือที่บางกอกหลายปีแล้ว ต่อใด อิ หลบบ้านเสียที   พ่อเฒ่า
      ข้องใจ พ่อเฒ่าคิดถึง"

     "อีหนู ไปเรียนหนังสือที่บางกอก หลายปีแล้ว   เมื่อไหร่จะบ้านเสียที  ตาเป็นห่วง
       ตาคิดถึง"

หมายเหตุ

-    ก.      =    กริยา        ว.    =     วิเศษณ์ (คุณศัพท์หรือกริยาวิเศษณ์)

     น.      =    นาม          ส.    =     สรรพนาม

     สัน.    =    สันธาน      บ.    =     บุรพบท       อ.    =     อุทาน

 -    เวบขนำริมทุ่งปลักเหม็ด ขออนุญาตยึดภาษาสงขลาสำเนียงคลองหอยโข่ง
เป็นต้นแบบ โดยจะใช้สำเนียงสงขลาในถิ่นอื่น รวมทั้งสำเนียงภาษาไทยถิ่นใต้ ใน
จังหวัดอื่นๆมาเปรียบเทียบ เพิ่มเติมเพื่อให้ชัดเจนยิ่งขึ้น  เพื่อโปรดทราบ

     กลับไปหน้าแรก                                             หน้าถัดไป